Η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής ολοκληρώθηκε χωρίς οι 27 ηγέτες να καταφέρουν να συμφωνήσουν στο περιεχόμενο των συμπερασμάτων που αφορούν την ενέργεια, ένα από τα βασικά θέματα των διαβουλεύσεων.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέλει οι ηγέτες της ΕΕ να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας κοινών στρατηγικών αποθεμάτων φυσικού αερίου, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για την επάρκεια του εφοδιασμού τον χειμώνα, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες και έναν αξιωματούχο της ΕΕ που μίλησαν στο Politico.
Οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, οι οποίες συνήθως γεμίζουν σταδιακά μέσα στη χρονιά από εταιρείες της αγοράς, βρίσκονται φέτος σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα πληρότητας.
Οι υψηλές τιμές του καλοκαιριού, λόγω του πολέμου στο Ιράν, περιόρισαν τα οικονομικά κίνητρα για την αναπλήρωση των αποθεμάτων, αφήνοντας την ΕΕ ανεπαρκώς προετοιμασμένη για τον χειμώνα.
Σύμφωνα με έγγραφα που έχει δει το Politico, η Κομισιόν σχεδιάζει να παρουσιάσει τον Νοέμβριο προτάσεις για την αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας εφοδιασμού με φυσικό αέριο.
Βέβαια από το που θα βρουν φυσικό αέριο δεν το έχει ανακοινώσει.
Τα σχέδια προβλέπουν κίνητρα προς τις εταιρείες ενέργειας για τη διατήρηση μεγαλύτερων στρατηγικών αποθεμάτων, χωρίς ωστόσο να υποστηρίζουν ρητά τη δημιουργία κρατικών αποθεμάτων που οι κυβερνήσεις θα υποχρεούνται να διατηρούν σε συγκεκριμένα επίπεδα, ανεξάρτητα από τις συνθήκες της αγοράς, ώστε να καλύπτονται πιθανές ελλείψεις ή απλά θα σταματά να δίνει στην αγορά φυσικό αέριο αν πέφτουν τα αποθέματα κάτω από ένα όριο.
Για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, οι ηγέτες συζήτησαν τα βασικά στοιχεία που απαιτούνται για την επίτευξη ενός ισορροπημένου συμβιβασμού, με βάση την επικαιροποιημένη διαπραγματευτική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας. Παράλληλα, κάλεσαν τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να προωθήσει τις διαπραγματεύσεις, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026, ώστε να ολοκληρωθεί η απαραίτητη νομοθετική διαδικασία εντός του 2027 και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη χρηματοδότηση των δικαιούχων από τον Ιανουάριο του 2028.Σε ανάρτησή του στο X, ο Αντόνιο Κόστα αναφέρθηκε στην ολοκλήρωση της πρώτης ημέρας της Συνόδου, επισημαίνοντας ότι η τελευταία συζήτηση επικεντρώθηκε στη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ και στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Όπως σημείωσε, αυτή την εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν διακυβερνητικές διασκέψεις με το Μαυροβούνιο, την Ουκρανία, τη Μολδαβία και την Αλβανία, τονίζοντας ότι η ενταξιακή διαδικασία προχωρά με κινητήρια δύναμη τις μεταρρυθμίσεις.
Η προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου δεν πραγματοποιήθηκε λόγω της καθυστέρησης στις συζητήσεις, όπως ενημερώθηκαν οι δημοσιογράφοι.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρέθηκαν οι υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, που επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά και οι διαφορετικές προσεγγίσεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν.
Το ενδεχόμενο επιβολής νέων φορολογικών επιβαρύνσεων σε επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων, πλατφόρμες διαδικτυακού τζόγου και μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους πρόκειται να αξιολογήσει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, στο πλαίσιο των προσπαθειών εξεύρεσης πόρων για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034.
Σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, ο Κόστα εμφανίστηκε διατεθειμένος να εξετάσει τις σχετικές εισηγήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αναζητώντας εναλλακτικές λύσεις για την υπέρβαση των διαφωνιών μεταξύ των κρατών-μελών.
Κατά την ολοκλήρωση των συνομιλιών με τους Ευρωπαίους ηγέτες, ο Πορτογάλος αξιωματούχος ανέφερε ότι η αναζήτηση πρόσθετων εσόδων δεν θα περιοριστεί στους πέντε μηχανισμούς χρηματοδότησης που έχει ήδη εισηγηθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γνωστούς ως «ίδιοι πόροι».
Οι συγκεκριμένες προτάσεις συναντούν αντιστάσεις από εθνικές κυβερνήσεις, καθώς εκτιμάται ότι θα επιβαρύνουν σημαντικούς παραγωγικούς κλάδους των χωρών τους.
Ο Κόστα επισήμανε ότι η εξασφάλιση νέων ευρωπαϊκών εσόδων θα μπορούσε να περιορίσει τα ποσά που καλούνται να καταβάλλουν απευθείας τα κράτη-μέλη στον κοινό προϋπολογισμό.
Στις επιλογές που πρόκειται να αξιολογηθούν περιλαμβάνεται και ελληνική πρόταση για την απόδοση μέρους των μελλοντικών εσόδων από τη διάθεση συχνοτήτων κινητής τηλεφωνίας έκτης γενιάς (6G) στα ευρωπαϊκά ταμεία.
Πάντως, οι φορολογικές παρεμβάσεις που έχει εισηγηθεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν ενσωματώθηκαν στο αναθεωρημένο σχέδιο προϋπολογισμού που παρουσίασε την προηγούμενη εβδομάδα η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Ένα από τα βασικότερα σημεία αντιπαράθεσης αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (ETS)
Χώρες όπως η Ιταλία και η Τσεχία ζητούν την αποδυνάμωση ή ακόμη και την προσωρινή αναστολή του μηχανισμού, θεωρώντας ότι επιβαρύνει το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και πλήττει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Αντίθετα, η Φινλανδία, η Σουηδία και η Δανία υπερασπίζονται τη διατήρησή του, υποστηρίζοντας ότι αποτελεί βασικό εργαλείο για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Οι διαφορές αυτές εμπόδισαν τη διαμόρφωση κοινής θέσης, παρά την ολοκλήρωση της συζήτησης μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών.
Την ανάγκη λήψης πρόσθετων μέτρων για την προστασία των καταναλωτών και των επιχειρήσεων υπογράμμισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Η ελληνική πλευρά επισήμανε ότι οι μέχρι τώρα ευρωπαϊκές παρεμβάσεις δεν ανταποκρίνονται στην ένταση της ενεργειακής κρίσης, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία και αποτελεσματικότερες λύσεις για τον περιορισμό των επιβαρύνσεων.
Ο πρωθυπουργός αναγνώρισε, πάντως, ότι οι διαπραγματεύσεις θα απαιτήσουν χρόνο και ότι δεν αναμένεται άμεση συμφωνία.
Εξίσου δύσκολες αποδεικνύονται οι διαβουλεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034
Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ έχει προτείνει προϋπολογισμό ύψους περίπου 1,62 τρισεκατομμυρίων ευρώ, μειωμένο κατά 141 δισεκατομμύρια ευρώ σε σύγκριση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ωστόσο, οι χώρες που συνεισφέρουν περισσότερα χρήματα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό από όσα εισπράττουν ζητούν περαιτέρω περιορισμό των δαπανών. Από την άλλη πλευρά, κράτη-μέλη που στηρίζονται σε ευρωπαϊκά κονδύλια επιμένουν στη διατήρηση της χρηματοδότησης για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του Σουηδού πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον, ο οποίος χαρακτήρισε υπερβολικά υψηλή την προτεινόμενη δημοσιονομική επιβάρυνση, επισημαίνοντας ότι η καθαρή συνεισφορά της χώρας του θα μπορούσε να αυξηθεί σχεδόν κατά 60%.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, αναλαμβάνει πλέον να προωθήσει τις διαπραγματεύσεις, με ειδική Σύνοδο Κορυφής να έχει προγραμματιστεί για τις 26 και 27 Νοεμβρίου.
Στόχος παραμένει η επίτευξη συμφωνίας έως τον Δεκέμβριο, αν και οι έντονες διαφωνίες καθιστούν αβέβαιο το χρονοδιάγραμμα.
Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει προειδοποιήσει ότι η αναβολή των αποφάσεων για το 2027 θα περιπλέξει ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις, καθώς σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, θα διεξαχθούν εκλογές.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Κύπρος και οι τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ έχουν εισηγηθεί νέα μετάθεση της εφαρμογής του ETS2, που προβλέπει την επέκταση της αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών στις οδικές μεταφορές και στη θέρμανση των κτιρίων.
Παράλληλα, εξετάζεται η παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για την ενέργεια, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να στηρίζουν επιχειρήσεις και καταναλωτές που πλήττονται από τις αυξημένες τιμές.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε την επανεξέταση βασικών παραμέτρων της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής, με φόντο την άνοδο των τιμών ενέργειας και τις πιέσεις που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η ελληνική πλευρά, μαζί με άλλες πέντε χώρες της ΕΕ, επιδιώκει την αναβολή εφαρμογής του συστήματος ETS2 τουλάχιστον έως το 2030 που αφορά την απανθρακοποίηση πλήρως.
Καθώς η Ελλάδα βρίσκεται σε φάση πλήρους απολιγνιτοποίησης (ETS1), οι καταναλωτές είναι ήδη εκτεθειμένοι στις διακυμάνσεις των τιμών του ρεύματος.
Η παράλληλη προσθήκη του ETS2 (που θα αυξήσει τις τιμές στα καύσιμα κίνησης και θέρμανσης) δημιουργεί τον φόβο για μια διπλή οικονομική επιβάρυνση των νοικοκυριών, γεγονός που οδήγησε την κυβέρνηση να ζητήσει την αναβολή του.
Σύμφωνα με πέντε Ευρωπαίους διπλωμάτες που μίλησαν ανώνυμα στο πλαίσιο των εν εξελίξει διαπραγματεύσεων, η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία προτίθενται να ζητήσουν από την ΕΕ να μεταθέσει την εφαρμογή του μέτρου «τουλάχιστον έως το 2030».
Οι έξι χώρες θεωρούν ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας και οι σημαντικές διαφορές στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών καθιστούν αναγκαία την περαιτέρω μετάθεση του μέτρου. Το αίτημα αναμένεται να περιληφθεί σε κοινή επιστολή, η οποία βρίσκεται ακόμη υπό επεξεργασία και δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Στο δημοσιονομικό μέτωπο, συζητούνται επίσης νέες πηγές εσόδων για την ΕΕ, μεταξύ των οποίων προτάσεις για φορολόγηση ψηφιακών δραστηριοτήτων και αξιοποίηση μελλοντικών εσόδων από τις τηλεπικοινωνίες.
Η δεύτερη ημέρα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, συζητήσεις για την Ουκρανία, με τη συμμετοχή του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα οποία δημοσιεύθηκαν μετά τα μεσάνυχτα, γεγονός ενδεικτικό των δύσκολων διαπραγματεύσεων μεταξύ των ηγετών, το ενεργειακό ζήτημα, στο πλαίσιο της ενότητας για την ανταγωνιστικότητα, αναδεικνύεται ως βασική προτεραιότητα.
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει την παρουσίαση από την Επιτροπή της πρότασης για την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο. Χαιρετίζει επίσης την πρόθεση της Επιτροπής:
- «να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς τομείς που πλήττονται περισσότερο»·
- «να αναπτύξει ένα βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ»
- «να αναλάβει πρωτοβουλίες για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας».
Επιπλέον, καλεί τους συννομοθέτες να επιταχύνουν τη νομοθετική διαδικασία για το Αποθεματικό για τη Σταθερότητα της Αγοράς, με στόχο τον «μετριασμό της υπερβολικής μεταβλητότητας των τιμών», ενώ ζητεί από την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση των επιπτώσεων του ETS2, ιδίως όσον αφορά τον σχεδιασμό του και τις δικλίδες ασφαλείας του.
Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει την ανάγκη μείωσης των διοικητικών και κανονιστικών επιβαρύνσεων, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, μέσω της απλούστευσης και της επιτάχυνσης των διαδικασιών αδειοδότησης και της αποφυγής περιττών γραφειοκρατικών υποχρεώσεων. Παράλληλα, τονίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση παραμένει καθοριστικής σημασίας για τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις ευμετάβλητες αγορές ορυκτών καυσίμων, την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της και τη διαρθρωτική μείωση των τιμών ενέργειας.
