Το ζήτημα για την έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης, έφερε στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ η πρέσβυς Αγλαΐα Μπαλτά, Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον Οργανισμό.
Η ελληνική παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια συνεδρίασης χωρίς την παρουσία δημοσιογράφων, έπειτα από σχετική οδηγία του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη.
Η κ. Μπαλτά, η οποία παρενέβη υπό την εθνική της ιδιότητα, καθώς η Ελλάδα ασκεί αυτόν τον μήνα την προεδρία του Συμβουλίου, επισήμανε τους κινδύνους που ενέχει για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο η απόφαση του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης.
Πρόκειται για την πρώτη συζήτηση του θέματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Μέχρι σήμερα, οι θέσεις των εμπλεκόμενων πλευρών είχαν γνωστοποιηθεί στον ΟΗΕ μέσω επίσημων επιστολών και χαρτών. Αντιδράσεις και σχετική αλληλογραφία είχαν υπάρξει επίσης από χώρες της περιοχής, όπως η Κύπρος, η Αίγυπτος και η Ιταλία.
Σημειώνεται ότι η Γαλλία, Μόνιμο Μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, έχει χαρακτηρίσει άκυρο το εν λόγω μνημόνιο από το 2020.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ελληνίδα Μόνιμη Αντιπρόσωπος τόνισε ότι η γεωγραφία δεν αλλάζει και ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να επαναδιατυπώνεται μέσω μονομερων αποφάσεων.
Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε ότι έχει προσεγγίσει τις λιβυκές αρχές με καλή πίστη και έχει εμπλακεί σε συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Παράλληλα, η κ. Μπαλτά επανέλαβε τη θέση που έχει διατυπώσει η Ελλάδα διαχρονικά αλλά και κατά τη διετή συμμετοχή της στο Συμβούλιο Ασφαλείας υπέρ του τερματισμού των ξένων παρεμβάσεων στη Λιβύη, επισημαίνοντας ότι η χώρα δεν πρέπει να αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Η Ελλάδα επαναβεβαίωσε τη στήριξή της στην ενοποίηση των λιβυκών θεσμών και στην προώθηση της πολιτικής διαδικασίας. Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος υπογράμμισε, ωστόσο, ότι οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να επιδιώκονται εις βάρος της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων χωρών, ούτε η σταθερότητα της Λιβύης να επιτυγχάνεται προκαλώντας αστάθεια εκτός των συνόρων της.
Η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης, στέλνοντας αυστηρό μήνυμα προς την Άγκυρα
Ξεκαθαρίζει επίσης ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Με επίσημη ανακοίνωσή του, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει τη συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης άκυρη και χωρίς καμία νομική ισχύ για την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Η αντίδραση του Καΐρου έρχεται μετά τις τοποθετήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ για την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου.
Στην ανακοίνωσή του, το ΥΠΕΞ της Αιγύπτου εκφράζει την πλήρη αντίθεσή του στην επικύρωση του μνημονίου μεταξύ της κυβέρνησης του Φαγέζ αλ Σάρατζ και της Τουρκίας, σχετικά με την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο.
Το Κάιρο υπογραμμίζει ότι η συμφωνία «είναι απολύτως άκυρη, στερείται νομικής ισχύος και δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Αίγυπτο». Παράλληλα, επισημαίνει ότι η επικύρωσή της από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν δημιουργεί οποιαδήποτε νομική συνέπεια για την αιγυπτιακή πλευρά.
Η αιγυπτιακή διπλωματία αναφέρει οτι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου που διέπουν την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας, καθώς και τις αρχές της δικαιοσύνης και της ευθυδικίας.
Η Αίγυπτος υποστηρίζει ότι η συμφωνία συνιστά σαφή προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα της, επαναλαμβάνοντας ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε ενέργεια βασίζεται σε αυτή.
Το αυστηρότερο σημείο της ανακοίνωσης αφορά την προειδοποίηση του Καΐρου για την προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων του. Η αιγυπτιακή κυβέρνηση δηλώνει ότι διατηρεί το δικαίωμα να προστατεύσει τα συμφέροντα και τα δικαιώματά της, όπως αυτά κατοχυρώνονται από το διεθνές δίκαιο.
«Στον βαθμό που το Μνημόνιο αυτό αντιβαίνει στα ανακηρυγμένα θαλάσσια σύνορα της Αιγύπτου, η Αίγυπτος διατηρεί το δικαίωμά της να προστατεύσει τα δικαιώματα που της κατοχυρώνει το διεθνές δίκαιο και να αντιμετωπίσει κάθε απόπειρα παραβίασής τους», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Το Κάιρο υπενθυμίζει, επίσης, ότι είχε αντιταχθεί στο μνημόνιο ήδη από την υπογραφή του και ότι εξακολουθεί να απορρίπτει κάθε πράξη ή ενέργεια που στηρίζεται στις προβλέψεις του.
Έντονη ήταν και η αντίδραση του Ισραήλ, το υπουργείο Εξωτερικών του οποίου καταδίκασε την απόφαση της λιβυκής Βουλής να επικυρώσει τη συμφωνία με την Τουρκία.
Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στην πλατφόρμα Χ, η ισραηλινή διπλωματία υποστήριξε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα στενών συμμάχων της χώρας στην περιοχή.
«Το Ισραήλ καταδικάζει έντονα την απόφαση της Λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων να επικυρώσει το Μνημόνιο Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα των στενών συμμάχων μας στην περιοχή», ανέφερε το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών, σε μια τοποθέτηση που παραπέμπει στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Στη συνέχεια, εξαπέλυσε ευθείες βολές κατά της Άγκυρας: «Δυστυχώς, για άλλη μια φορά βλέπουμε την Τουρκία να ενεργεί με σκοπό την αποσταθεροποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου».
Σε επίσημη ανακοίνωσή της, η Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζει την έντονη αποδοκιμασία της για την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026
«Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκφράζει την έντονη λύπη της για την επικύρωση, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου 2026, του “Μνημονίου Κατανόησης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο Θάλασσα” του 2019 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης», αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Οι Βρυξέλλες υπογραμμίζουν ότι η ευρωπαϊκή θέση παραμένει σταθερή και ξεκάθαρη, παραπέμποντας στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019, τα οποία επαναβεβαιώθηκαν τον Ιούνιο του 2025.
«Η θέση της ΕΕ σχετικά με το Μνημόνιο Κατανόησης είναι σταθερή και σαφής. Όπως επισημαίνεται στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναλαμβάνεται τον Ιούνιο του 2025, το τουρκολιβυκό Μνημόνιο Κατανόησης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει καμία έννομη συνέπεια για τρίτα κράτη».
Πρόκειται για σαφή επαναβεβαίωση της ευρωπαϊκής θέσης απέναντι στη συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης, παρά την πρόσφατη απόφαση της λιβυκής Βουλής.
