Αδικαιολόγητες, χαρακτήρισε τις αντιδράσεις «για την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης», ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Άφησε, δε, έντονες αιχμές κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όσων, όπως υποστήριξε, επιχειρούν να αποκλείσουν την Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, ο κ. Ερντογάν παρουσίασε την έγκριση ως σημαντική διπλωματική επιτυχία και δικαίωση της τουρκικής πολιτικής στη Λιβύη.
Ο Τούρκος πρόεδρος απέρριψε τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις λέγοντας συγκεκριμένα:
«Πρέπει, βεβαίως, να υπογραμμίσω εδώ και την εξής πραγματικότητα: Οι αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν μετά την έγκριση του μνημονίου, με πρώτη την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν έχουν καμία νόμιμη βάση. Η πολιτική μας για την Ανατολική Μεσόγειο είναι απολύτως ξεκάθαρη. Εμείς, για να το πούμε με ποδοσφαιρικούς όρους, δεν επιδιώκουμε να βάλουμε γκολ σε κανέναν στην Ανατολική Μεσόγειο. Το μόνο που μας ενδιαφέρει είναι να προστατεύσουμε τα δικαιώματα και τα συμφέροντά μας στις θαλάσσιες ζώνες. Υποστηρίζουμε την αντιμετώπιση των διαφορών με ειρηνικά μέσα και την επίλυσή τους μέσω διαλόγου με όλες τις παράκτιες χώρες. Περιμένουμε από όλους τους παράγοντες, με πρώτη την Ευρωπαϊκή Ένωση, να επιδείξουν την ίδια εποικοδομητική βούληση».
Ο κ. Ερντογάν υποστήριξε, επίσης, ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να μεταβάλει την πολιτική της υπό την πίεση διεθνών αντιδράσεων. «Οι επιθετικές δηλώσεις που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα δεν ωφελούν κανέναν», είπε και συνέχισε: «Η Τουρκία δεν είναι μια χώρα που δίνει σημασία σε τέτοιες δηλώσεις ούτε διαμορφώνει την πολιτική της με βάση αυτές. Η μοναδική μας πυξίδα, τόσο στην πολιτική όσο και στην εξωτερική πολιτική, είναι τα συμφέροντα της Τουρκίας. Ακόμη κι αν χρειαστεί να πληρώσουμε τίμημα, δεν θα διστάσουμε ποτέ να πράξουμε ό,τι είναι σωστό και ωφέλιμο για την Τουρκία και το τουρκικό έθνος. Υπενθυμίζω για άλλη μία φορά σε όσους προσπαθούν να αποκλείσουν την Τουρκία από την Ανατολική Μεσόγειο ότι αναμένουμε να επιδείξουν σεβασμό στην κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης».
Αναφερόμενος στην πολιτική ενότητα της Λιβύης, ο Ερντογάν επανέλαβε ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει τον διάλογο με όλες τις πλευρές, συνδέοντας τη σταθερότητα της χώρας με την ευρύτερη περιφερειακή ασφάλεια. «Ως Τουρκία, δεν θέλουμε πλέον να βλέπουμε διαιρέσεις και αντιπαλότητες ούτε στη Λιβύη ούτε σε οποιαδήποτε άλλη μουσουλμανική χώρα. Θεού θέλοντος, αυτή η επιθυμία μας θα γίνει πραγματικότητα και στη Λιβύη», είπε, μεταξύ άλλων.
Την έντονη αντίδραση της Κυπριακής Δημοκρατίας προκαλεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, με τη Λευκωσία να καταγγέλλει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει μια «τεχνητή θαλάσσια πραγματικότητα»στην Ανατολική Μεσόγειο, εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Με επιστολή της προς τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Κύπρου στον Οργανισμό, πρέσβης Μαρία Μιχαήλ, εκφράζει «σοβαρές ανησυχίες για τα κίνητρα πίσω από αυτή την κίνηση και τα συμφέροντα που αποσκοπεί να εξυπηρετήσει».
Η κυπριακή πλευρά εστιάζει ιδιαίτερα στη χρονική στιγμή της απόφασης της 20ής Οκτωβρίου, ενώ επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν συνάδει με το διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να επηρεάσει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Στην επιστολή της, η Μαρία Μιχαήλ υπογραμμίζει ότι «η ανεξαρτησία, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα της Λιβύης δεν πρέπει να υποτάσσονται στις γεωπολιτικές επιδιώξεις και φιλοδοξίες τρίτων κρατών».
Η Λευκωσία κατηγορεί την Τουρκία ότι αξιοποιεί την πολιτική και θεσμική κατάσταση στη Λιβύη προκειμένου να προωθήσει θαλάσσιες διεκδικήσεις που η Κυπριακή Δημοκρατία χαρακτηρίζει παράνομες.
Σύμφωνα με την επιστολή, η Άγκυρα επιδιώκει «να επιβάλει μια τεχνητή θαλάσσια πραγματικότητα εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων κρατών».
Σύμφωνα με τα όσα μεταδίδει το ΑΠΕ – ΜΠΕ η Κύπρος εκτιμά ότι τέτοιες ενέργειες αντανακλούν «μια σκόπιμη πολιτική κλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο», υπονομεύουν το διεθνές δίκαιο και συνιστούν «σοβαρή απειλή για την περιφερειακή ειρήνη, ασφάλεια και σταθερότητα».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ζήτημα της θαλάσσιας οριοθέτησης και στα δικαιώματα των ελληνικών νησιών. Η Κυπριακή Δημοκρατία υποστηρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες μεταξύ δύο κρατών που «δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές».
Κατά τη Λευκωσία, με τον τρόπο αυτό κατασκευάζεται «ένα ανύπαρκτο θαλάσσιο σύνορο», ενώ παραγνωρίζονται η παρουσία και τα δικαιώματα άλλων παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών νησιών.
Η κυπριακή επιστολή επικαλείται ειδικότερα το άρθρο 121, παράγραφος 2, της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο προβλέπει δικαιώματα των νησιών σε χωρική θάλασσα, συνορεύουσα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη.
Όπως επισημαίνει η Μόνιμη Αντιπρόσωπος, η συγκεκριμένη διάταξη αντανακλά εθιμικό διεθνές δίκαιο και, σύμφωνα με την κυπριακή θέση, δεσμεύει ακόμη και κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση.
Ελλάδα, Αίγυπτος, Κύπρος, Μπαχρέιν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ευρωπαϊκή Ένωση έστειλαν κοινή δήλωση στον ΟΗΕ, με την οποία καταδικάζουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης σε ανακοίνωση που εξέδωσε, αναφέρει:
«Προβαίνω στην παρούσα δήλωση εξ ονόματος των Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της χώρας μου, της Ελλάδας.
Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει το ψευδεπίγραφο “Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο” του 2019 εγείρει σοβαρές ανησυχίες για την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα. Αναδεικνύει, επίσης, μια ευρύτερη πρόκληση για τη διεθνή έννομη τάξη: την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι αυθαίρετες διμερείς συμφωνίες δεν υπονομεύουν τους καθιερωμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου ούτε θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Το Διεθνές Δίκαιο και, ιδίως, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και το εθιμικό διεθνές δίκαιο αποτελούν το νομικό πλαίσιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Οι κανόνες αυτοί είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προβλεψιμότητας, της ασφάλειας δικαίου και των ειρηνικών σχέσεων μεταξύ των κρατών. Η αποδοχή διμερών συμφωνιών που παραβλέπουν τους εφαρμοστέους κανόνες και τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο, υπονομεύοντας τη διεθνή έννομη τάξη και τις αρχές στις οποίες εδράζεται η ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Το ψευδεπίγραφο τουρκο-λιβυκό μνημόνιο αντίκειται στις θεμελιώδεις αυτές αρχές. Παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα όλων των εμπλεκόμενων παράκτιων κρατών επί θαλάσσιων ζωνών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η επακόλουθη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μεταβάλλει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Το εν λόγω μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο, αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο και δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παραγάγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επανένωση των θεσμών της Λιβύης και στην προοπτική μιας ενωμένης και ευημερούσας Λιβύης. Μια σταθερή Λιβύη, που συμμετέχει ενεργά στην περιφερειακή συνεργασία, είναι απαραίτητη για την ειρήνη και την ασφάλεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η πολιτική μετάβαση της Λιβύης και οι σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες πρέπει να διέπονται από τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Ως κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών, έχουμε υποστηρίξει με συνέπεια την ειρηνική επίλυση των διαφορών μέσω του διαλόγου και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Στο πνεύμα αυτό, η Ελλάδα έχει διεξαγάγει διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, με καλή πίστη και σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, και εκφράζει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τις προσπάθειες αυτές.
Ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την περιφερειακή σταθερότητα και τη διατήρηση μιας διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες.
