Πίσω από την εντυπωσιακή ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ των τεχνολογικών κολοσσών στην Ευρώπη, μια διαφορετική πραγματικότητα έρχεται στο φως. Εργάτες που κατασκευάζουν τα τεράστια κέντρα δεδομένων της Google και της Microsoft καταγγέλλουν επικίνδυνες συνθήκες εργασίας, σοβαρούς τραυματισμούς, απλήρωτες υπερωρίες και διαμονή σε ακατάλληλα καταλύματα.
Πεντάμηνη έρευνα του Investigate Europe, σε συνεργασία με τον Guardian και δημοσιογραφικούς οργανισμούς σε εννέα χώρες, καταγράφει μαρτυρίες μεταναστών εργαζομένων, οι οποίοι περιγράφουν ένα εργασιακό περιβάλλον όπου η πίεση για την ταχεία ολοκλήρωση των έργων συνοδεύεται, σύμφωνα με τις καταγγελίες τους, από εκφοβισμό και παραβιάσεις εργασιακών δικαιωμάτων.
Η έρευνα βασίζεται σε συνεντεύξεις, ιατρικούς φακέλους, αποδείξεις μισθοδοσίας, μηνύματα, φωτογραφίες και βίντεο από εργοτάξια στο Βέλγιο, τη Σουηδία, τη Νορβηγία και την Ολλανδία.
Ηλεκτροπληξία 400 βολτ σε εργοτάξιο της Google – «Τυφλώθηκα εντελώς»
Ο 34χρονος Σάντου Ντουμιτρέσκου, ηλεκτρολόγος από τη Ρουμανία, εργαζόταν τον Μάρτιο σε εργοτάξιο της Google στο Σεν Γκισλέν του Βελγίου, όταν δέχθηκε ένα τελευταίο αίτημα από τον προϊστάμενό του, λίγο πριν ολοκληρώσει τη βάρδιά του.
Είχε ήδη εργαστεί σχεδόν δέκα ώρες, αλλά του ζητήθηκε να πραγματοποιήσει δύο επιπλέον ηλεκτρολογικούς ελέγχους. Όπως υποστηρίζει, φοβόταν ότι ενδεχόμενη άρνησή του θα μπορούσε να του κοστίσει τη δουλειά του.
«Δεν είχα επιλογή. Άνθρωποι έχουν απολυθεί επειδή είπαν όχι», ανέφερε στους δημοσιογράφους.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, οι υπεύθυνοι τον διαβεβαίωσαν ότι τα καλώδια δεν βρίσκονταν υπό τάση. Κατά τη διάρκεια του δεύτερου ελέγχου, όμως, σημειώθηκε ισχυρό ηλεκτρικό τόξο.
Η ηλεκτρική εκκένωση, με τάση 400 βολτ και ένταση 12.000 αμπέρ, τον χτύπησε στο πρόσωπο και στη δεξιά πλευρά του σώματός του.
«Τυφλώθηκα εντελώς. Είπα τρεις φορές στους υπεύθυνους ότι δεν μπορούσα να δω», περιγράφει ο εργαζόμενος, υποστηρίζοντας ότι δεν έλαβε απάντηση.
Συνάδελφός του, που ήταν παρών στο περιστατικό, δήλωσε ότι άκουσε έναν δυνατό κρότο, είδε πυκνό καπνό και τον τραυματία να ουρλιάζει από τον πόνο.
Ο 34χρονος μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο της Σαρλερουά, όπου τέθηκε σε τεχνητό κώμα για πέντε ημέρες.
Οι ιατρικοί φάκελοι που εξέτασαν οι δημοσιογράφοι καταγράφουν εγκαύματα στο 12% του σώματός του, μεταξύ των οποίων εγκαύματα δεύτερου βαθμού στο πρόσωπο και στον λαιμό και τρίτου βαθμού στον δεξιό ώμο και στα δάχτυλα.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι, παρά τα επανειλημμένα αιτήματά του, δεν έχει λάβει ακόμη την έκθεση για το εργατικό ατύχημα.
Η βελγική επιθεώρηση εργασίας ολοκλήρωσε την έρευνά της στα τέλη Οκτωβρίου, χωρίς να διαπιστώσει παραβάσεις. Ο εργαζόμενος, ωστόσο, υποστηρίζει ότι δεν κλήθηκε ποτέ να καταθέσει απευθείας στις αρμόδιες αρχές.
Η Google δήλωσε ότι απαιτεί από τους προμηθευτές και τους συνεργάτες της να τηρούν την εργατική νομοθεσία και τους κανόνες ασφάλειας. Η Dornan Engineering, που είχε εποπτικό ρόλο στο έργο, ανέφερε ότι συνεργάστηκε με τις βελγικές αρχές και στήριξε τον τραυματία και την οικογένειά του.
«Ακούω τους αρουραίους να τρώνε μέσα στους τοίχους»
Εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα, στη Σουηδία, εργαζόμενοι σε εργοτάξιο της Microsoft κοντά στην πόλη Γκέβλε περιγράφουν συνθήκες διαβίωσης που απέχουν πολύ από την εικόνα των υπερσύγχρονων εγκαταστάσεων που κατασκευάζουν.
Ο 45χρονος Αντριάν, εργαζόμενος από τη Ρουμανία, ζει σε συγκρότημα προκατασκευασμένων κατοικιών που διαχειρίζεται η κατασκευαστική εταιρεία Benbau.
«Ξυπνάω στις δύο τα ξημερώματα και ακούω τους αρουραίους να τρώνε και να κινούνται μέσα στους τοίχους. Αυτό το σπίτι είναι γεμάτο αρουραίους», καταγγέλλει.
Βίντεο που παρέδωσε στους δημοσιογράφους δείχνει έναν μεγάλο αρουραίο να διασχίζει διάδρομο και να μπαίνει σε χώρο ηλεκτρολογικού εξοπλισμού.
Οι εργαζόμενοι αναφέρουν επίσης προβλήματα θέρμανσης και εξαερισμού, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του σουηδικού χειμώνα, όταν οι θερμοκρασίες πέφτουν κάτω από το μηδέν.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες τους, σε ορισμένους χώρους διαμονής 24 άνθρωποι μοιράζονται μία κουζίνα, ενώ 14 άνδρες χρησιμοποιούν ένα μπάνιο.
Ένας 50χρονος Ρουμάνος εργαζόμενος με διαβήτη παρουσίασε σοβαρό πρόβλημα κυκλοφορίας του αίματος στα δάχτυλα των ποδιών του και χρειάστηκε ακρωτηριασμό δαχτύλου. Ο ίδιος αποδίδει την επιδείνωση της κατάστασής του στα ακατάλληλα υποδήματα εργασίας που, όπως ισχυρίζεται, του είχε χορηγήσει η εταιρεία.
Φυματίωση στους κοιτώνες και καταγγελίες για μεταφορά εργαζομένων στη Δανία
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία της έρευνας για περιστατικά φυματίωσης στους χώρους διαμονής των εργαζομένων.
Τον Φεβρουάριο του 2026, ένας Ρουμάνος εργάτης παρουσίασε σοβαρά συμπτώματα και, έπειτα από επισκέψεις στο νοσοκομείο, διαγνώστηκε με ενεργό φυματίωση. Οι δημοσιογράφοι εξέτασαν τον ιατρικό του φάκελο.
Στη συνέχεια, και άλλοι εργαζόμενοι ανέφεραν συμπτώματα. Ορισμένοι υποστήριξαν ότι δεν ενημερώθηκαν εγκαίρως για τον κίνδυνο μετάδοσης.
Οι σουηδικές υγειονομικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι είχε δηλωθεί ένα περιστατικό ενεργού φυματίωσης τον Μάρτιο. Εργαζόμενοι και συνδικαλιστές, ωστόσο, εκτίμησαν ότι ενδέχεται να υπήρχαν ακόμη 10 έως 12 άνθρωποι που είχαν προσβληθεί από τη νόσο.
Ένας 60χρονος εργαζόμενος, ο Μιχάι, διαγνώστηκε με λανθάνουσα φυματίωση, σύμφωνα με ιατρικά έγγραφα που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της έρευνας.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η εταιρεία τού πρότεινε να μεταφερθεί σε άλλο εργοτάξιο της Microsoft στη Δανία, αλλά αρνήθηκε.
Μάρτυρες ανέφεραν ότι τον Μάιο περίπου 40 εργαζόμενοι μεταφέρθηκαν από τη Σουηδία στη Δανία, με ορισμένους να έχουν προηγουμένως διαγνωστεί με λανθάνουσα φυματίωση ή να παρουσιάζουν συμπτώματα. Το δανικό συνδικάτο 3F επιβεβαίωσε ότι περίπου 45 αποσπασμένοι εργαζόμενοι έφτασαν εκείνη την περίοδο σε εργοτάξιο της Microsoft στο Χόγιε Τάστρουπ.
Δεν έχει εξακριβωθεί πόσοι από τους μετακινηθέντες είχαν πράγματι νοσήσει.
«Μας κυβερνούν με ψυχολογική τρομοκρατία»
Πέρα από τις συνθήκες διαμονής, εργαζόμενοι καταγγέλλουν ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον στα εργοτάξια.
«Είναι σαν να υπηρετούμε στον στρατό. Μας κυβερνούν με τρόμο, με ψυχολογική τρομοκρατία», δήλωσε Ρουμάνος εργαζόμενος.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, σε εργοτάξια εφαρμόζεται σύστημα πειθαρχικών παρατηρήσεων με «κίτρινες» και «κόκκινες κάρτες», αντίστοιχες με εκείνες του ποδοσφαίρου.
Εργαζόμενοι που δέχονται παρατηρήσεις υποστηρίζουν ότι καλούνται σε πολύωρες συναντήσεις με προϊσταμένους και πιέζονται να υπογράψουν έγγραφες παραδοχές ευθύνης, ακόμη και όταν θεωρούν ότι δεν έχουν κάνει κάποιο λάθος.
Άλλοι αναφέρουν ότι υποχρεώνονται να παρακολουθούν εκπαιδευτικά προγράμματα στα αγγλικά, παρότι δεν γνωρίζουν επαρκώς τη γλώσσα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε πρόγραμμα αναφοράς προβλημάτων, μέσω του οποίου οι εργαζόμενοι καλούνται να υποβάλλουν δύο αναφορές την εβδομάδα. Όσοι δεν συμμορφώνονται καταγγέλλουν ότι δέχονται απειλές για περικοπές μισθών.
Το Investigate Europe διευκρινίζει ότι δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν πως η Collen Construction γνώριζε τις συγκεκριμένες καταγγελλόμενες πρακτικές παρακράτησης αποδοχών.
Εργασία έως 60 ώρες την εβδομάδα χωρίς υπερωρίες
Στο οικονομικό σκέλος της έρευνας, περισσότεροι από 30 εργαζόμενοι παρέδωσαν εκατοντάδες εκκαθαριστικά μισθοδοσίας.
Αρκετά από αυτά εμφανίζουν εβδομαδιαία εργασία που φτάνει τις 60 ώρες, χωρίς αντίστοιχη αμοιβή υπερωριών, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την τήρηση της σουηδικής εργατικής νομοθεσίας.
Ορισμένοι εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι δεν έχουν λάβει την προβλεπόμενη άδεια μετ’ αποδοχών εδώ και πέντε χρόνια.
Η συνδικαλιστική οργάνωση Solidariska byggare καταγγέλλει ότι μετανάστες εργαζόμενοι αμείβονται έως και 30% λιγότερο από τους Σουηδούς συναδέλφους τους.
Μάλιστα, διεκδικεί σχεδόν 10 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 900.000 ευρώ, σε απλήρωτους μισθούς και αναδρομικές αποδοχές για 78 εργαζομένους.
Οι διαπραγματεύσεις με την εταιρεία Benbau είχαν περιέλθει σε αδιέξοδο, με το συνδικάτο να εξετάζει ακόμη και τον αποκλεισμό του εργοταξίου.
Δισεκατομμύρια για τα data centers, εκατοντάδες υπεργολάβοι και δυσκολίες στους ελέγχους
Η ευρωπαϊκή αγορά κέντρων δεδομένων βρίσκεται σε περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης, καθώς οι τεχνολογικοί κολοσσοί επενδύουν τεράστια ποσά στις υποδομές που απαιτούνται για την τεχνητή νοημοσύνη.
Μόνο στη Σουηδία, η Microsoft ανακοίνωσε το 2024 επενδυτικό πρόγραμμα ύψους περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ για την επέκταση των υποδομών cloud και AI.
Σύμφωνα με την έρευνα, στα ευρωπαϊκά εργοτάξια data centers εργάζονται καθημερινά έως και 250.000 άνθρωποι, ενώ ένα μεγάλο έργο μπορεί να απασχολεί έως 2.000 εργαζομένους.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν συνδικαλιστές, είναι ότι η αλυσίδα των υπεργολαβιών γίνεται ολοένα πιο περίπλοκη.
Στο εργοτάξιο της Microsoft στο Γκέβλε, έγγραφα της σουηδικής Αρχής Εργασιακού Περιβάλλοντος κατέγραψαν 148 εταιρείες που εργάζονταν υπό την Collen, μεταξύ των οποίων 28 άμεσοι υπεργολάβοι.
Η πολυπλοκότητα αυτή δυσκολεύει, σύμφωνα με τα συνδικάτα, την εποπτεία των εργασιακών συνθηκών και την απόδοση ευθυνών.
Από το 2021, η σουηδική Αρχή Εργασιακού Περιβάλλοντος έχει ανοίξει 50 υποθέσεις που αφορούν εργοτάξια data centers της Microsoft και συνεργαζόμενων κατασκευαστικών εταιρειών.
Παράλληλα, η ιρλανδική εταιρεία Winthrop έχει δεχθεί 12 πρόστιμα τα τελευταία χρόνια για παραβάσεις υποχρεώσεων δήλωσης αλλοδαπών εργαζομένων. Η εταιρεία υποστήριξε ότι οι παραβάσεις αφορούσαν 45 εργαζομένους σε σύνολο περίπου 8.000 και ότι υπεύθυνοι ήταν οι υπεργολάβοι της.
Η Collen, από την πλευρά της, απέρριψε τις καταγγελίες ως ασύμβατες με τις αξίες και τις πολιτικές της, τονίζοντας ότι απαιτεί ασφαλείς συνθήκες εργασίας και σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την αλυσίδα συνεργατών της.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που επικαλείται η έρευνα, ο κατασκευαστικός κλάδος κατέγραψε 776 θανατηφόρα εργατικά δυστυχήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2024, σχεδόν το ένα τέταρτο του συνόλου.
Με τις προβλεπόμενες επενδύσεις στα ευρωπαϊκά data centers να φτάνουν τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2030, οι καταγγελίες των εργαζομένων αναδεικνύουν ένα κρίσιμο ζήτημα: ποιος ελέγχει τις συνθήκες υπό τις οποίες κατασκευάζονται οι υποδομές της νέας ψηφιακής εποχής;
