Το σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία έχει προκαλέσει τον θάνατο τουλάχιστον 68 ανθρώπων, ενώ αρκετοί έχουν τραυματιστεί.
Η σύγκρουση ανάμεσα σε ένα τρένο υψηλής ταχύτητας AVE της Renfe και έναν ακινητοποιημένο συρμό της Iryo αποτελεί το τραγικό αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας γεγονότων, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα.
Στην πρώτη του δημόσια τοποθέτηση, ο υπουργός, Όσκαρ Πουέντε, έκανε λόγο για μια «ανεξήγητη» εντολή επανέναρξης της κανονικής κυκλοφορίας, η οποία δόθηκε από το Κέντρο Ελέγχου Adif, του ισπανικού οργανισμού διαχείρισης των σιδηροδρομικών υποδομών. Ωστόσο, τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν τουλάχιστον τρία προβλήματα που ενδέχεται να συνέβαλαν στην τραγωδία.
Τρία ηχητικά αποσπάσματα έφερε στο φως η εφημερίδα «Ελ Παΐς», η οποία αναφέρει ότι ο μηχανοδηγός του τρένου Ίριο είχε ενημερώσει για την ακινητοποίησή του περίπου πέντε λεπτά πριν από τη σύγκρουση
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο συρμός αδυνατούσε να ξεκινήσει, ωστόσο δεν δόθηκε εντολή να σταματήσει το τρένο υψηλής ταχύτητας AVE που κινούνταν στην ίδια σιδηροδρομική γραμμή.
Η εφημερίδα περιγράφει μια αλληλουχία επικοινωνιών που, όπως υποστηρίζει, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τους χειρισμούς του κέντρου ελέγχου. Στις 8:36 το πρωί δόθηκε εντολή στο AVE να συνεχίσει κανονικά την πορεία του. Στις 8:48 ο μηχανοδηγός του Ίριο ενημέρωσε εκ νέου ότι το τρένο παρέμενε ακινητοποιημένο, ενώ στις 8:54 η σύγκρουση είχε πλέον καταστεί αναπόφευκτη.
Το πρώτο ζήτημα που έχει γίνει γνωστό αφορά την απώλεια μετάδοσης του συστήματος LZB, η οποία επιβεβαιώθηκε από τον υπουργό, Όσκαρ Πουέντε, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου
Πρόκειται για έναν μηχανισμό ασφαλείας που ρυθμίζει την ομαλή και ελεγχόμενη κυκλοφορία των τρένων σε συγκεκριμένα τμήματα της σιδηροδρομικής γραμμής. Πηγές του κλάδου επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους βλάβες μπορούν να συμβούν, χωρίς ωστόσο να είναι συχνές.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η διακοπή λειτουργίας του συστήματος στο συγκεκριμένο τμήμα οφειλόταν σε πληροφορικό σφάλμα. Ως αποτέλεσμα, η κυκλοφορία βρέθηκε σε μη κανονική κατάσταση, με τη διαχείριση της κίνησης των συρμών να εξαρτάται από τις οδηγίες του Κέντρου Ελέγχου Adif.
Η κατάσταση αυτή θεωρούνταν πιθανότατα μεταβατική, μέχρι κάθε τρένο να ξεκινήσει ξανά, να φτάσει στον επόμενο πλευρικό φωτεινό σηματοδότη και να συνεχίσει την πορεία του υπό την προστασία του συστήματος πλευρικής σηματοδότησης BSL.
Η απενεργοποίηση του LZB προκάλεσε την αυτόματη ακινητοποίηση αρκετών τρένων στην περιοχή. Ανάλυση της εφημερίδας «El Pais», με βάση τα δεδομένα θέσης των συρμών, δείχνει ότι το AVE που ενεπλάκη στο δυστύχημα σταμάτησε περίπου στις 8:30 το πρωί. Πρόκειται για την ώρα κατά την οποία, σύμφωνα με το υπουργείο, σημειώθηκε η διακοπή λειτουργίας του LZB.
Λίγο αργότερα, το Κέντρο Ελέγχου Adif επικοινώνησε με τα τρένα, προκειμένου να ρυθμίσει την κυκλοφορία.
Το δεύτερο κρίσιμο περιστατικό σημειώθηκε στις 8:36 το πρωί, όταν το AVE έλαβε από το Κέντρο Ελέγχου την εντολή να συνεχίσει την πορεία του με «κανονική ταχύτητα»
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κανονισμό κυκλοφορίας, το συγκεκριμένο τρένο δεν θα έπρεπε να κινηθεί ξανά με αυτή την ταχύτητα. Η προβλεπόμενη διαδικασία απαιτούσε να συνεχίσει με «ταχύτητα ορατότητας», δηλαδή με ρυθμό που θα επέτρεπε στον μηχανοδηγό να εντοπίσει τυχόν εμπόδια στις γραμμές και να ακινητοποιήσει εγκαίρως τον συρμό.
Αυτό, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν αναλυθεί, δεν συνέβη.
Τα δεδομένα της Renfe, τα οποία εξέτασε η «El Pais», επιβεβαιώνουν ότι το τρένο ξεκίνησε να κινείται και επιτάχυνε για αρκετά λεπτά, ξεπερνώντας τα 200 χιλιόμετρα την ώρα.
Συνολικά, διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα προτού ακινητοποιηθεί απότομα στις 8:53, έπειτα από τη σύγκρουσή του με τον ακινητοποιημένο συρμό της Iryo.
Ένα ακόμα σημαντικό ερώτημα αφορά τη διαφορετική χρονική στιγμή κατά την οποία τα δύο τρένα έλαβαν εντολές από το Κέντρο Ελέγχου
Στις 8:41 το πρωί, η Iryo έλαβε την εντολή να συνεχίσει κανονικά την πορεία της. Το γεγονός ότι το AVE, το οποίο βρισκόταν πίσω της, είχε λάβει αντίστοιχη εντολή πέντε λεπτά νωρίτερα προκαλεί ερωτήματα, καθώς η Iryo ήταν ο συρμός που προπορευόταν.
Στη συνέχεια, προέκυψε ένα ακόμη πρόβλημα: η Iryo δεν κατάφερε να ξεκινήσει.
Στις 8:48, ο μηχανοδηγός της ενημέρωσε το Κέντρο Ελέγχου ότι το τρένο δεν του επέτρεπε να «επανεκκινήσει το σύστημα LZB» και ότι «είναι ακινητοποιημένο».
Εκείνη τη στιγμή απέμεναν μόλις πέντε λεπτά μέχρι το AVE να φτάσει στον ακινητοποιημένο συρμό από πίσω.
Το γεγονός αυτό εγείρει ένα κρίσιμο ερώτημα: γιατί δεν δόθηκε εντολή να σταματήσει το AVE; Μέχρι στιγμής, δεν έχει γίνει γνωστό εάν το Κέντρο Ελέγχου το προειδοποίησε ότι κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα προς ένα τρένο που αδυνατούσε να ξεκινήσει.
Το δυστύχημα αναδεικνύει τα ερωτήματα που αφορούν την ασφάλεια στο τμήμα της γραμμής ανάμεσα στο σημείο όπου διακόπτεται η λειτουργία του LZB και στον επόμενο πλευρικό φωτεινό σηματοδότη.
Σε αυτό το διάστημα, η ασφάλεια κάθε συρμού φαίνεται να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εντολές του Κέντρου Ελέγχου.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι κανένα από τα δύο τρένα δεν είχε φτάσει στον επόμενο σηματοδότη. Η Iryo παρέμεινε ακινητοποιημένη πριν από αυτόν, ενώ το AVE συνέχισε να κινείται πίσω της, στο ίδιο τμήμα της γραμμής, χωρίς να μεσολαβεί κάποιος φωτεινός σηματοδότης που θα μπορούσε να το σταματήσει.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στον εντοπισμό του προσώπου που ενδεχομένως έκανε λάθος. Κατά τη διάρκεια αυτών των λεπτών, οι εντολές του Κέντρου Ελέγχου φαίνεται να αποτέλεσαν ένα μοναδικό σημείο αστοχίας, καθώς κανένας άλλος μηχανισμός ή πρωτόκολλο δεν απέτρεψε την εκτέλεση μιας λανθασμένης εντολής.
Η ανασύνθεση των γεγονότων παραμένει προσωρινή και αρκετά ερωτήματα εξακολουθούν να μην έχουν απαντηθεί.
Τι προκάλεσε τη βλάβη του συστήματος LZB; Γιατί δόθηκε εντολή στο AVE να κινηθεί με κανονική ταχύτητα; Για ποιον λόγο η Iryo δεν μπορούσε να ξεκινήσει; Γνώριζε το Κέντρο Ελέγχου τη σοβαρότητα της κατάστασης; Τηρήθηκαν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα και, εφόσον εφαρμόστηκαν, ήταν επαρκή για την αποτροπή ενός τέτοιου δυστυχήματος;
Για την προετοιμασία του δημοσιεύματος χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, προκειμένου να υπολογιστούν οι ταχύτητες των τρένων και οι κατά προσέγγιση θέσεις τους.
Τα δεδομένα γεωεντοπισμού των συρμών της Renfe προέρχονται από τις πληροφορίες που δημοσιεύει η εταιρεία σε πραγματικό χρόνο, ενώ το ιστορικό τους έχει συγκεντρωθεί από την ιστοσελίδα «retrasometro».
Η Iryo δεν δημοσιεύει δεδομένα γεωεντοπισμού των τρένων της. Για τον λόγο αυτό, η διαδρομή του συρμού της εκτιμήθηκε με βάση τη διάμεσο των αποστάσεων που είχαν διανύσει προηγούμενα τρένα της Renfe.
Παράλληλα, ως χρόνος ακινητοποίησης θεωρήθηκε περίπου η ώρα 8:30, δηλαδή η θεωρητική χρονική στιγμή κατά την οποία διακόπηκε η λειτουργία του LZB. Ως σημείο ακινητοποίησης χρησιμοποιήθηκε η τοποθεσία όπου σημειώθηκε η σύγκρουση.
