Στις 25 Μαΐου 1834, το νεαρό ελληνικό κράτος έζησε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στιγμές του: Δύο από τις σημαντικότερες στρατιωτικές μορφές της Επανάστασης του 1821, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας καταδικάστηκαν σε θάνατο ως ένοχοι εσχάτης προδοσίας.
Μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια και την άφιξη του Όθωνα, η εξουσία στην Ελλάδα πέρασε στη βαυαρική Αντιβασιλεία. Το νέο κράτος προσπαθούσε να οργανωθεί μέσα σε έντονες συγκρούσεις: παλιοί οπλαρχηγοί, πολιτικές φατρίες και ξένες επιρροές διεκδικούσαν ρόλο και ισχύ.
Σε αυτό το κλίμα, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας, που συνδέονταν με το καποδιστριακό και ρωσόφιλο στρατόπεδο, θεωρήθηκαν επικίνδυνοι για τη νέα τάξη πραγμάτων. Οι συλλήψεις τους έγιναν τον Σεπτέμβριο του 1833, ενώ στο στόχαστρο βρέθηκαν και άλλοι αγωνιστές.
Η κατηγορία ήταν ότι συμμετείχαν σε συνωμοσία με στόχο την ανατροπή της Αντιβασιλείας και την πρόκληση αναταραχής στο κράτος. Η δίκη, όμως, έμεινε στην ιστορία ως μια βαθιά πολιτικά φορτισμένη διαδικασία, με έντονη αμφισβήτηση για το αν τα στοιχεία επαρκούσαν για μια τόσο βαριά απόφαση. Τελικά, η πλειοψηφία του πενταμελούς δικαστηρίου επέβαλε τη θανατική ποινή.
Στο κέντρο της υπόθεσης βρέθηκε και η απολογία του Κολοκοτρώνη. Όταν ρωτήθηκε για το επάγγελμά του, φέρεται να απάντησε:
«Στρατιωτικός. Στρατιώτης ήμουνα. Κράταγα επί 49 χρόνια στο χέρι το ντουφέκι και πολεμούσα νύχτα μέρα για την πατρίδα».
Η φράση αυτή αποτυπώνει το βάρος της στιγμής: ο άνθρωπος που είχε ταυτιστεί με τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας βρισκόταν τώρα κατηγορούμενος από το ίδιο το ελληνικό κράτος.
Καθοριστική υπήρξε η στάση δύο δικαστών, του Αναστάσιου Πολυζωίδη και του Γεωργίου Τερτσέτη. Οι δύο τους αρνήθηκαν να υπογράψουν την καταδικαστική απόφαση, θεωρώντας ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για την ενοχή των κατηγορουμένων. Η άρνησή τους τούς έφερε αντιμέτωπους με την εξουσία: απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους και διώχθηκαν, πριν αργότερα αθωωθούν.
Η εκτέλεση δεν έγινε ποτέ. Η ποινή μετατράπηκε σε κάθειρξη και, μετά την ενηλικίωση του Όθωνα, ο Κολοκοτρώνης και ο Πλαπούτας αποφυλακίστηκαν το 1835 αλλά η υπόθεση άφησε βαθύ αποτύπωμα στη δημόσια μνήμη.
