Η Ισπανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές κύμα αιτήσεων υπηκοότητας από απογόνους μεταναστών που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου τη δεκαετία του 1930 και της μετέπειτα δικτατορίας του Φρανσίσκο Φράνκο, στο πλαίσιο ενός προγράμματος που αποσκοπεί στην αποκατάσταση ιστορικών αδικιών. Ο λεγόμενος "νόμος των εγγονών" επιτρέπει στα παιδιά και τα εγγόνια των Ισπανών που έχασαν ή απαρνήθηκαν την ιθαγένειά τους μετά την αναχώρησή τους για "πολιτικούς, ιδεολογικούς λόγους ή λόγους που σχετίζονται με τις πεποιθήσεις τους" να διεκδικήσουν εκ νέου την ιθαγένεια. Το μέτρο επεκτείνεται επίσης σε άτομα που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ισπανία εξαιτίας διώξεων που συνδέονταν με τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου τους. Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος ενός νόμου του 2022 που εισήγαγε ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ με στόχο την αποκατάσταση των αδικιών του εμφυλίου πολέμου του 1936-1939 και της βίαιης δικτατορίας που ακολούθησε μέχρι το θάνατο του στρατηγού Φράνκο το 1975.
Η Ισπανία έχει λάβει 2,3 εκατομμύρια αιτήσεις υπηκοότητας στο πλαίσιο του προγράμματος, σύμφωνα με το Γενικό Συμβούλιο Ισπανικής Ιθαγένειας στο Εξωτερικό, ένα συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης. Η προθεσμία έληξε στις 22 Οκτωβρίου. Μόνο στην Αργεντινή υποβλήθηκαν περίπου ένα εκατομμύριο αιτήσεις, εν μέσω οικονομικής αναταραχής στη χώρα. Μεγάλος αριθμός προήλθε επίσης από τη Βραζιλία, την Κούβα, το Μεξικό και τη Βενεζουέλα. Ο συμβουλευτικός φορέας εκτιμά ότι η επεξεργασία των αιτήσεων μπορεί να διαρκέσει έως και τέσσερα χρόνια και ότι το μέγεθος του ισπανικού πληθυσμού στο εξωτερικό μπορεί να αυξηθεί δραματικά.
Εάν τα ποσοστά έγκρισης ακολουθήσουν τα ιστορικά πρότυπα - με τις απορρίψεις να περιορίζονται συνήθως σε ένα ή δύο τοις εκατό - ο αριθμός των Ισπανών πολιτών που ζουν στο εξωτερικό "θα μπορούσε να διπλασιαστεί", δήλωσε η επικεφαλής του οργανισμού, Βιολέτα Αλόνσο, στην εφημερίδα La Nueva Espana. Το κύμα των αιτήσεων θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει τον εγχώριο πληθυσμό της Ισπανίας που ανέρχεται σε περίπου 49 εκατομμύρια, εάν πολλοί νέοι πολίτες επιλέξουν να μετακομίσουν στη χώρα.
"Για τις κόρες μου"
Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι μισό εκατομμύριο άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ισπανία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε με μια στρατιωτική εξέγερση υπό την ηγεσία του Φράνκο εναντίον της εκλεγμένης αριστερής κυβέρνησης του Λαϊκού Μετώπου της Δεύτερης Δημοκρατίας. Οι περισσότεροι πήγαν στη Γαλλία, το Μεξικό και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής για να αποφύγουν την καταστολή. Ωστόσο, ένας σημαντικός αριθμός μεταναστεύσε στη Σοβιετική Ένωση, η οποία υπήρξε ένας από τους κύριους υποστηρικτές της Δημοκρατικής πλευράς κατά τη διάρκεια του πολέμου. Μετά τον πόλεμο, η κυβέρνηση του Φράνκο δίωξε τους αντιπάλους της και τις οικογένειές τους, καταφεύγοντας σε εκτελέσεις και καταστολή για να διατηρήσει τον έλεγχο, γεγονός που πυροδότησε νέα κύματα μετανάστευσης.
Ενώ ο νόμος αποσκοπεί στη "διευθέτηση ενός χρέους" με το φρανκικό παρελθόν της Ισπανίας, εφαρμόζεται επίσης σε ορισμένες περιπτώσεις σε απογόνους ανθρώπων που εγκατέλειψαν τη χώρα για πολιτικούς λόγους κατά την ταραχώδη περίοδο πριν από τον εμφύλιο πόλεμο. Ο Χουάν Πάμπλο Φερέιρα, ένας 66χρονος ανθρωπολόγος στην επαρχία Jujuy της βόρειας Αργεντινής, είναι ένας από αυτούς. Ο παππούς του εγκατέλειψε τη Γαλικία στη βορειοδυτική Ισπανία για να αποφύγει τη στράτευση στους αποικιακούς πολέμους της χώρας στο Μαρόκο στις αρχές του 20ού αιώνα. "Θεωρώ τον εαυτό μου Γαλικιανό της διασποράς", δήλωσε στο AFP.
"Θέλω να παραμείνω συνδεδεμένος με αυτήν, ειδικά με τη Γαλικία, αλλά το κάνω και για τις κόρες μου, ώστε να έχουν ένα ακόμη εργαλείο για να τα βγάλουν πέρα στη ζωή τους" πρόσθεσε. Πέρα από τους συναισθηματικούς δεσμούς με τη χώρα, το ισπανικό διαβατήριο προσφέρει απτά οφέλη, όπως το δικαίωμα διαμονής και εργασίας όχι μόνο στην Ισπανία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και μεγαλύτερη ευχέρεια στις διεθνείς μετακινήσεις. Σύμφωνα με τον δείκτη Henley Passport Index, το ισπανικό διαβατήριο επιτρέπει την πρόσβαση χωρίς βίζα σε 187 χώρες. Τους τελευταίους μήνες πριν από το κλείσιμο του παραθύρου υποβολής αιτήσεων, καταγράφηκαν εκτεταμένες ουρές στα ισπανικά προξενεία σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.
Τώρα, η Ισπανία αντιμετωπίζει την πρόκληση της επεξεργασίας περισσότερων από δύο εκατομμυρίων φακέλων υπηκοότητας. Κατά τη διάρκεια συνάντησης που πραγματοποιήθηκε αυτό το μήνα, η Αλόνσο και ο υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες συζήτησαν το ενδεχόμενο ανοίγματος νέων προξενείων και αύξησης του προσωπικού για την επεξεργασία των αιτήσεων.
