Σε διαδικασία απομάκρυνσης πυρηνικού υλικού από απόρρητη εγκατάσταση στη Συρία αναμένεται να προχωρήσει το επόμενο διάστημα η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA), όπως αποκαλύπτει το Axios, επικαλούμενο αξιωματούχους από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Η επιχείρηση δρομολογείται έπειτα από συνεννοήσεις ανάμεσα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, τη Δαμασκό και το Ισραήλ, οι οποίες οδήγησαν σε συμφωνία για τον τρόπο διαχείρισης του υλικού. Η Ουάσιγκτον και η IAEA επιδίωξαν να βρεθεί διπλωματική διέξοδος, καθώς υπήρχαν φόβοι ότι η υπόθεση θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ένταση στην περιοχή, με πιθανή εμπλοκή ακόμη και της Τουρκίας.
Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ο χειρισμός του ζητήματος ενισχύει τη στρατηγική που έχει ακολουθήσει ο Τραμπ έναντι της νέας ηγεσίας της Συρίας. Κατά την ίδια εκτίμηση, οι δίαυλοι που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ Ουάσιγκτον και Δαμασκού συνέβαλαν στην αποτροπή μιας κρίσης γύρω από την εγκατάσταση.
Οι επαφές, οι προειδοποιήσεις και οι παρασκηνιακές διαβουλεύσεις είχαν ξεκινήσει μήνες νωρίτερα, χωρίς να έχουν γίνει γνωστές δημοσίως. Η λύση στην οποία κατέληξαν οι εμπλεκόμενες πλευρές διαμορφώθηκε μόλις τις τελευταίες εβδομάδες.
Η πυρηνική κληρονομιά του καθεστώτος Άσαντ
Το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ είχε δημιουργήσει ένα απόρρητο πυρηνικό πρόγραμμα, βασικό τμήμα του οποίου αποτελούσε ο αντιδραστήρας Αλ-Κίμπαρ.
Το 2007, το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορική επιδρομή εναντίον του αντιδραστήρα, προκαλώντας ουσιαστικά τη διάλυση του μεγαλύτερου μέρους του συριακού πυρηνικού προγράμματος. Παρ’ όλα αυτά, στη χώρα παρέμειναν χώροι που είχαν χρησιμοποιηθεί για έρευνα, ανάπτυξη και φύλαξη υλικών, αν και οι περισσότεροι είχαν πάψει να λειτουργούν ενεργά.
Μετά την ανατροπή του Άσαντ, η νέα ηγεσία της Συρίας επέτρεψε στην IAEA να πραγματοποιήσει επιθεωρήσεις τόσο στο Αλ-Κίμπαρ όσο και σε άλλες τοποθεσίες που είχαν συνδεθεί με τις πυρηνικές δραστηριότητες του προηγούμενου καθεστώτος.
Ο Τσαρλς Λίστερ, μόνιμος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής, εκτιμά ότι η νέα συριακή κυβέρνηση επιδιώκει να κλείσει ανοιχτούς και ιδιαίτερα ευαίσθητους φακέλους που άφησε πίσω του το καθεστώς Άσαντ. Μεταξύ αυτών βρίσκονται τα ζητήματα των πυρηνικών και των χημικών όπλων, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν εμπόδιο στην προσπάθεια της Δαμασκού να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη διεθνή κοινότητα.
Τι βρίσκεται στην «Εγκατάσταση 99»
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται ένας χώρος γνωστός ως «Εγκατάσταση 99», τον οποίο οι ισραηλινές αρχές παρακολουθούν στενά εδώ και περίπου δύο χρόνια.
Δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι επί Άσαντ είχαν μεταφερθεί και φυλαχθεί εκεί πυρηνικά υλικά που σχετίζονταν με το πρόγραμμα του αντιδραστήρα Αλ-Κίμπαρ.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι μεταξύ των υλικών υπάρχει «yellowcake», δηλαδή συμπυκνωμένη σκόνη μεταλλεύματος ουρανίου. Πρόκειται για υλικό που μπορεί να περάσει από επιπλέον στάδια επεξεργασίας και, στη συνέχεια, να χρησιμοποιηθεί στον κύκλο παραγωγής πυρηνικού καυσίμου.
Στην ίδια τοποθεσία φέρεται να είχαν μεταφερθεί επίσης κατάλοιπα και «απορρίμματα» από το Αλ-Κίμπαρ.
Το συγκεκριμένο απόθεμα δεν θεωρείται κατάλληλο για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Θα μπορούσε, ωστόσο, να αξιοποιηθεί για μια «βρόμικη βόμβα», δηλαδή έναν συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό μέσω του οποίου διασκορπίζεται ραδιενεργό υλικό σε μια περιοχή χωρίς να προκαλείται πυρηνική έκρηξη.
Οι ισραηλινές προειδοποιήσεις και ο φόβος νέου πλήγματος
Μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις έπληξαν τις εισόδους της εγκατάστασης, σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, ώστε να καταστήσουν δυσκολότερη την πρόσβαση στον χώρο.
Το ζήτημα αποτέλεσε αντικείμενο διαβουλεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Στις επαφές συμμετείχαν υψηλόβαθμα στελέχη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου και του αντίστοιχου μηχανισμού στο γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού.
Η ισραηλινή πλευρά είχε διαμηνύσει στην Ουάσιγκτον ότι δεν θεωρούσε αποδεκτό να εξακολουθήσει να βρίσκεται το πυρηνικό υλικό στον συγκεκριμένο χώρο. Μάλιστα, σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, είχε προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να εξαπολύσει νέο πλήγμα εάν το υλικό δεν απομακρυνόταν ή εάν προέκυπταν ενδείξεις πως οι νέες συριακές αρχές επιχειρούσαν να φτάσουν σε αυτό.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε, πάντως, ότι παρά την έντονη ανησυχία του Ισραήλ, δεν πραγματοποιήθηκε τελικά νέα επίθεση.
Η Ουάσιγκτον στράφηκε στη διπλωματική λύση
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κατέληξαν τελικά, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ότι η ασφαλέστερη επιλογή ήταν να εξασφαλιστεί η συγκατάθεση της νέας συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση των υλικών.
Όταν η Ουάσιγκτον έθεσε το θέμα στη Δαμασκό, Σύροι αξιωματούχοι φέρεται να απάντησαν ότι μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν γνώριζαν πως στην εγκατάσταση υπήρχε πυρηνικό υλικό.
«Πολύ λίγοι άνθρωποι στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Συρία γνώριζαν αυτό το γεγονός», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος, ο οποίος αναφέρθηκε θετικά στη συνεργασία που έχει αναπτυχθεί με τη νέα συριακή ηγεσία.
«Όταν συνεργαζόμαστε με τους Σύρους σε διάφορα θέματα είναι καλοί εταίροι», πρόσθεσε.
Οι υποψίες για τη Συρία και ο παράγοντας Τουρκία
Νέα ανησυχία προκλήθηκε πριν από μερικές εβδομάδες, όταν οι ισραηλινές υπηρεσίες που επιτηρούσαν την περιοχή κατέγραψαν δραστηριότητα την οποία θεώρησαν ύποπτη.
Σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους, στο Ισραήλ δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η νέα κυβέρνηση της Συρίας ενδεχομένως επιχειρούσε να παραβιάσει όσα είχαν συμφωνηθεί και να αποκτήσει πρόσβαση στα αποθηκευμένα υλικά.
Οι ισραηλινές ανησυχίες επεκτάθηκαν και στον ρόλο της Άγκυρας, καθώς υπήρχαν υποψίες ότι η Τουρκία μπορεί να παρείχε βοήθεια στη Δαμασκό προκειμένου να φτάσει στο πυρηνικό υλικό.
«Οι Ισραηλινοί πάντα ελέγχουν προσεκτικά διάφορα θέματα για να βεβαιωθούν ότι όλα είναι εντάξει και είναι καλό που το κάνουν αυτό», ανέφερε Αμερικανός αξιωματούχος.
Μπροστά στον κίνδυνο νέας στρατιωτικής ενέργειας, η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε από το Ισραήλ να μην προχωρήσει σε κάποια κίνηση και παράλληλα ενημέρωσε την IAEA για όσα συνέβαιναν.
Συμφωνία για την απομάκρυνση του υλικού
Οι διπλωματικές κινήσεις κατέληξαν πριν από περίπου τρεις εβδομάδες σε συμφωνία ανάμεσα στη συριακή κυβέρνηση και την IAEA, με αντικείμενο την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από την «Εγκατάσταση 99».
Η διαδικασία προετοιμασίας συνεχίζεται και, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, τα υλικά παραμένουν προς το παρόν στον χώρο.
«Πιστεύουμε ότι όλοι είναι ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα. Ελπίζουμε να μπορέσουμε να ξεκινήσουμε σύντομα τη διαδικασία απομάκρυνσης και να την ολοκληρώσουμε πριν από το τέλος του έτους», δήλωσε ο Αμερικανός αξιωματούχος.
