Εδώ και δεκαετίες, η στρατηγική του θεοκρατικού σιιτικού Ιράν βασιζόταν στη διατήρηση ενός δικτύου περιφερειακών συμμάχων-«πληρεξούσιων», ικανών να ανοίξουν πολλαπλά μέτωπα σε περίπτωση επίθεσης κατά της Τεχεράνης.
Μετά ωστόσο την επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης» υπέστη μεγάλα πλήγματα από την αλυσιδωτή, πολυμέτωπη στρατιωτική επιχείρηση που εξαπέλυσε η πιο ακροδεξιά κυβέρνηση στα ισραηλινά χρονικά, υπό τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Πυροδότησε τον διετή πόλεμο που αιματοκύλισε τη Γάζα και αποδεκάτισε την ηγεσία της σουνιτικής Χαμάς στον ισοπεδωμένο από τους ανηλεείς ισραηλινούς βομβαρδισμούς παλαιστινιακό θύλακα.
Προκάλεσε νέα αιματοχυσία και ανθρωπιστική κρίση στον πολύπαθο Λίβανο, με ακόμη έναν πόλεμο του Ισραήλ κατά της υποστηριζόμενης από το Ιράν σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ, η οποία έχασε ηγετικά στελέχη, μαχητές και μεγάλο μέρος της στρατιωτικής ισχύος της.
Συνδυάστηκε με σφυροκόπημα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά των σιιτών ανταρτών Χούθι της Υεμένης, έτερου μέλους του «άξονα», που επιτέθηκε με πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ και προκάλεσε «έμφραγμα» στην παγκόσμια εμπορική ναυσιπλοΐα με επιθέσεις κατά πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα.
Στο πλαίσιο της περιφερειακής αναταραχής, ανατράπηκε το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία, στενού συμμάχου της Τεχεράνης (και της Ρωσίας).
Άνοιξε επίσης ο δρόμος για τον «πόλεμο των 12 ημερών» που εξαπέλυσε κατά του ίδιου του Ιράν τον περασμένο Ιούνιο το Ισραήλ, με τη συνδρομή των ΗΠΑ.
Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών καταδεικνύουν ότι παραμένει εν μέρει ενεργός, παρά τα σοβαρά πλήγματα που υπέστη από τον Οκτώβριο του 2023.
H Χεζμπολάχ και σιιτικές πολιτοφυλακές του Ιράκ ήδη εμπλέκονται στον τρίτο πόλεμο στον Κόλπο, ενόσω η Χαμάς παραμένει μεν ένοπλη, αλλά περιορισμένη στη Γάζα, οι δε Χούθι εν αναμονή σε πιθανή εφεδρεία.
Ο «υπαρξιακός πόλεμος» της Χεζμπολάχ
Η δράση της Χεζμπολάχ συνδέεται πια με ένα κομβικό ερώτημα στον -«γονατισμένο» από τους αλλεπάλληλους πολέμους με το Ισραήλ, τη διαφθορά και την οικονομική καταστροφή- Λίβανο: λειτουργεί προς το συμφέρον της χώρας (σχηματίστηκε μετά την ισραηλινή εισβολή το 1982) ή ως «βραχίονας» της περιφερειακής στρατηγικής της Τεχεράνης;
Γίνεται ακόμη πιο πιεστικό σχεδόν ενάμιση χρόνο μετά την de facto «τρύπια» εκεχειρία του 2024 με το Ισραήλ, καθώς ο Λίβανος βομβαρδίζεται ξανά από το Τελ Αβίβ, οι εσωτερικά εκτοπισμένοι αριθμούν περί το ένα εκατομμύριο και η κυβέρνηση Νετανιάχου προετοιμάζει νέα μαζική χερσαία εισβολή, με σχέδια κατάληψης του νότου.
Στο φόντο της «ομίχλης» του πολέμου κατά του θεοκρατικού Ιράν, εξελίσσεται σε υπαρξιακή απειλή για τη Χεζμπολάχ: μια παραστρατιωτική οργάνωση και ισχυρή πολιτική παράταξη.
Η άμεση στρατιωτική εμπλοκή της στον υφιστάμενο πόλεμο αποδίδεται από αναλυτές σε επίγνωση αφενός ότι ήταν (ξανά) η επόμενη στη λίστα του Ισραήλ, μετά την Τεχεράνη, αφετέρου ότι η απουσία στρατιωτικών αντιποίνων στη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ θα έπληττε ακόμη περισσότερο την εικόνα της, όχι μόνο εντός του «Άξονα της Αντίστασης», αλλά και στις τάξεις της σιιτικής εκλογικής βάσης της στον Λίβανο.
Ακόμη και αυτή ωστόσο μπορεί τώρα να κλονιστεί, εν μέσω κόπωσης από τους διαρκείς καταστροφικούς πολέμους κι ενώ το Ισραήλ τώρα διευρύνει τους στόχους πέραν από τα παραδοσιακά προπύργια της Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο, τα σιιτικά προάστια της Βηρυτού και την κοιλάδα Μπεκάα στα κεντρικά της χώρας.
Ήδη στην εγχώρια πολιτική σκηνή η σιιτική οργάνωση-παράταξη βρίσκεται πια απέναντι όχι μόνο με τη λιβανέζικη τεχνοκρατική κυβέρνηση (που επιδιώκει να εδραιώσει την εξουσία της, ενώ αδυνατεί να αφοπλίσει τη Χεζμπολάχ), αλλά και με το «αδελφό» σιιτικό κόμμα Αμάλ.
Τα διλήμματα στο εσωτερικό της γράφεται ότι τώρα εντείνονται μεταξύ της στρατιωτικής της πτέρυγας και εκείνων που πριμοδοτούν την επιβίωση εντός του λιβανέζικου πολιτικού συστήματος.
Το αποσταθεροποιητικό παζλ του Ιράκ
Λειτουργώντας υπό την «ομπρέλα» της Ισλαμικής Αντίστασης στο Ιράκ, ένοπλες σιιτικές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν έχουν εντείνει τα τελευταία 24ωρα τις επιθέσεις με drones και πυραύλους κατά διπλωματικών, στρατιωτικών και ενεργειακών υποδομών στα ιρακινά εδάφη, και δη στο φιλοδυτικό ιρακινό Κουρδιστάν.
Στο φόντο βρίσκονται και τα σενάρια περί κινητοποίησης μονάδων Πεσμεργκά από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ως δύναμη χερσαίας επέμβασης στο Ιράν.
Σε αντίθεση πάντως με τη Χεζμπολάχ, οι φιλοϊρανικές οργανώσεις στο Ιράκ λειτουργούν περισσότερο ως ένα χαλαρό δίκτυο ένοπλων ομάδων, με διαφορετικές τοπικές ατζέντες.
Η έλλειψη μιας κεντρικής δομής διοίκησης περιορίζει την ικανότητά τους να δράσουν ως ενιαίο μπλοκ στο πλαίσιο του «Άξονα της Αντίστασης».
Όχι τυχαία, αρκετές σιιτικές πολιτοφυλακές, που ομαδοποιούνται στις ιρακινές Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, τηρούν διαφορετική στάση.
Η Καταΐμπ Χεζμπολάχ («Ταξιαρχίες του Κόμματος του Θεού»), σήμερα η πιο ισχυρή, έχει εξαπολύσει επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους κατά αμερικανικών στόχων επί ιρακινού εδάφους.
Αρκετές ωστόσο τοπικές πολιτοφυλακές αποφεύγουν την άμεση εμπλοκή σε έναν περιφερειακό πόλεμο.
Η εξήγηση είναι ότι πολλές εξ αυτών αποτελούν πια μέρος του ιρακινού μηχανισμού ασφαλείας, εξαρτώνται από τον -χρηματοδοτούμενο με πετροδολάρια- κρατικό προϋπολογισμό και έχουν αποκτήσει πολιτική επιρροή και εκπροσώπηση στην εσωτερική πολιτική σκηνή.
